బంటు (Pawn) బోర్డుకు అవతలి వైపు చివరి వరుసకు చేరినప్పుడు బంటు ప్రమోషన్ (Promotion) జరుగుతుంది: తెల్లవారికి 8వ వరుస, నల్లవారికి 1వ వరుస. అదే మూవ్‌లో ఆ బంటును తన రంగులోనే మంత్రి (Queen), ఏనుగు (Rook), శకటం (Bishop) లేదా గుర్రం (Knight)గా తప్పనిసరిగా మార్చాలి. అది బంటుగా ఉండిపోలేదు, రాజు (King)గా మారలేదు. ఎక్కువసార్లు ఆటగాళ్లు మంత్రి (రాణి అని కూడా అంటారు)ని ఎంచుకుంటారు, ఎందుకంటే అదే అత్యంత బలమైన పావు.
చిన్న ఆటగాళ్లకు ప్రమోషన్ అత్యంత ఉత్సాహకరమైన క్షణాల్లో ఒకటి. బోర్డు మీద అతి చిన్న పావు అవతలి వైపు వరకు నడిచి, అత్యంత శక్తివంతమైన పావుగా మారుతుంది. ఇది సరిగ్గా ఎలా పనిచేస్తుందో చూద్దాం.
బంటు ప్రమోషన్ ఎలా పనిచేస్తుంది, స్టెప్ బై స్టెప్
- మీ బంటును చివరి వరుసకు కదపండి. నేరుగా ముందుకు కదిలి గానీ, అడ్డంగా (diagonal) చివరి వరుసలోకి తీసుకుని గానీ అక్కడికి చేరవచ్చు.
- బంటును బోర్డు మీద నుండి తీసేయండి.
- మీరు ఎంచుకున్న కొత్త పావును అదే గడిలో పెట్టండి.
- ఇప్పుడు మీ మూవ్ అయిపోయింది, ప్రత్యర్థి వంతు.
కొత్త పావు వెంటనే పనిచేయడం మొదలుపెడుతుంది. మీ కొత్త మంత్రి చెక్ (Check) ఇస్తే, ప్రత్యర్థి తమ తర్వాతి మూవ్‌లోనే ఆ చెక్‌కి జవాబివ్వాలి. చాలా యాప్‌లలో ఒక చిన్న మెనూ వస్తుంది, మీకు కావాల్సిన పావుపై ట్యాప్ చేయండి.
రెండు మంత్రులు ఉండొచ్చా?
ఉండొచ్చు. మీ మొదటి మంత్రి ఇంకా బోర్డు మీద ఉన్నా, మంత్రిగా ప్రమోట్ చేయొచ్చు. సిద్ధాంతపరంగా తొమ్మిది మంత్రుల వరకు ఉండొచ్చు. నిజమైన చదరంగం (Chess) సెట్‌లో ఒక్కో రంగుకు ఒకే మంత్రి ఉంటుంది, అందుకే ఇంట్లో లేదా స్కూల్ టోర్నమెంట్‌లో రెండో మంత్రి కోసం తరచుగా తలకిందులుగా పెట్టిన ఏనుగును వాడతారు. కానీ FIDE నియమాల ప్రకారం, తలకిందులుగా పెట్టిన ఏనుగు ఏనుగే. దగ్గర్లో ఎక్స్‌ట్రా మంత్రి లేకపోతే, క్లాక్ ఆపి ఆర్బిటర్‌ని అడగండి.
ఎవరైనా ఏనుగు, శకటం లేదా గుర్రాన్ని ఎందుకు ఎంచుకుంటారు?
మంత్రి కాకుండా వేరే పావును ఎంచుకోవడాన్ని అండర్‌ప్రమోషన్ (Underpromotion) అంటారు. ఇది అరుదే, కానీ దీనికి రెండు మంచి కారణాలు ఉన్నాయి.
- స్టేల్‌మేట్ (Stalemate) తప్పించడానికి. కొన్నిసార్లు కొత్త మంత్రి వల్ల ప్రత్యర్థి చెక్‌లో లేకుండానే ఒక్క సరైన మూవ్ కూడా లేకుండా పోతుంది. అదే స్టేల్‌మేట్, ఆట డ్రా అవుతుంది. మంత్రితో డ్రా అయ్యే చోట ఏనుగుతో గెలవొచ్చు.
- గుర్రంతో చెక్ ఇవ్వడానికి. మంత్రి గుర్రంలా కదలలేదు. కొన్నిసార్లు వెంటనే చెక్ ఇవ్వగలిగేది లేదా ఏదైనా గెలవగలిగేది గుర్రం మాత్రమే.
ఇక్కడ మంత్రి, ఏనుగు రెండూ చెక్‌మేట్ ఇస్తాయి, ఎందుకంటే బ్యాక్ ర్యాంక్ చెక్‌మేట్లో లాగానే నల్ల రాజు తన సొంత బంటుల వెనక చిక్కుకుపోయింది. a8 మీద శకటం (ఒంటె అని కూడా అంటారు) లేదా గుర్రం రాజుకు ఏమీ చేయవు. అందుకే దాదాపు ప్రతిసారీ మంత్రే సురక్షితమైన ఎంపిక.
బంటును ప్రమోషన్ వరకు ఎలా తీసుకెళ్లాలి
ప్రమోషన్ దారిలో ఉన్న బంటుకు సహాయం కావాలి. ముందు గానీ, పక్క ఫైల్స్‌లో గానీ ప్రత్యర్థి బంటులు లేని బంటును పాస్డ్ పాన్ (Passed pawn) అంటారు. పాస్డ్ పాన్‌లు చాలా విలువైనవి, ముఖ్యంగా చాలా పావులు మార్పిడి అయిపోయాక. ఇక్కడ మూడు సులభమైన ఐడియాలు:
- మీ రాజుతో తోడుగా తీసుకెళ్లండి. ఎండ్‌గేమ్ (Endgame)లో రాజు బలమైన యోధుడు, బంటు పక్కనే నడుస్తూ దాన్ని కాపాడగలదు. రాజు, బంటు ఎండ్‌గేమ్ బేసిక్స్లో ఇంకా చదవండి.
- సురక్షితంగా ఉన్నప్పుడే ముందుకు తోయండి. మీ బంటుకు ఎన్ని మూవ్‌లు కావాలో, ప్రత్యర్థి రాజు దాన్ని పట్టుకోవడానికి ఎన్ని మూవ్‌లు కావాలో లెక్కపెట్టండి.
- ప్రత్యర్థి బంటులను ముందుగానే ఆపండి. ప్రత్యర్థి పాస్డ్ పాన్ దగ్గరికి రాకముందే, దాని ముందు ఒక పావును పెట్టి అడ్డుకోండి.
పజిల్: తెలివైన ప్రమోషన్
గుర్రంగా ప్రమోట్ చేస్తే, అది చెక్ ఇస్తుంది, అదే సమయంలో నల్ల మంత్రిపై దాడి చేస్తుంది. ఈ రెండు వైపుల దాడినే ఫోర్క్ (Fork) అంటారు. రాజు కదిలాక గుర్రం మంత్రిని తీసుకుంటుంది, తెల్లవారికి సులభంగా గెలిచే ఎండ్‌గేమ్ మిగులుతుంది. కొత్త మంత్రిని ఎంచుకుంటే మంత్రికి మంత్రి మిగులుతుంది, నల్ల మంత్రి చెక్ మీద చెక్ ఇవ్వడం మొదలుపెట్టొచ్చు. గుర్రంతో ఆట చాలా సులభంగా గెలుస్తారు.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
బంటు రాజుగా ప్రమోట్ అవ్వగలదా?
అవ్వదు. బంటు తన రంగులో మంత్రి, ఏనుగు, శకటం లేదా గుర్రంగా మారొచ్చు. అది ఎప్పుడూ రాజుగా మారలేదు, బంటుగా ఉండిపోలేదు.
మీరు కోల్పోని పావుగా కూడా ప్రమోట్ చేయొచ్చా?
చేయొచ్చు. మీ ఎంపిక ఏ పావులు తీసుకోబడ్డాయి అనేదానిపై ఆధారపడదు. మీకు రెండు మంత్రులు, మూడు ఏనుగులు, ఇంకా ఎక్కువ కూడా ఉండొచ్చు.
బంటు ఏదైనా తీసుకుంటూ ప్రమోట్ అవ్వగలదా?
అవ్వగలదు. బంటు అడ్డంగా తీసుకుంటూ చివరి వరుసలోకి చేరితే, అదే మూవ్‌లో ప్రమోట్ అవుతుంది.
తలకిందులుగా పెట్టిన ఏనుగు మంత్రా?
సరదా ఆటల్లో చాలా కుటుంబాలు దాన్ని మంత్రిగా వాడుకోవడానికి ఒప్పుకుంటాయి. అధికారిక FIDE ఆటల్లో తలకిందులుగా పెట్టిన ఏనుగును ఏనుగుగానే లెక్కిస్తారు, కాబట్టి నిజమైన మంత్రి కోసం ఆర్బిటర్‌ని అడగండి.